Bir sayının yüzdesi nasıl bulunur?
Yüzde, bir bütünün yüzde birlik parçalarıyla ifadesidir: %15, 15/100 yani 0,15 anlamına gelir. Bir sayının yüzdesini bulmak için yüzdeyi 100’e bölüp sayıyla çarparsınız. Hesap makinesindeki karşılığı sayı × yüzde ÷ 100’dür. İndirim, komisyon, zam ve KDV hesaplarının hepsi bu tek işleme dayanır; bir etiket fiyatının indirimli halini discount calculator (İngilizce) doğrudan verir.
- Yüzdeyi ondalığa çevirin: 30 ÷ 100 = 0,30.
- İndirim tutarı: 0,30 × 850 = 255 TL.
- Ödenecek tutar: 850 − 255 = 595 TL. Tek adımda: 850 × 0,70 = 595.
Zihinden hesaplarken %10’u ezberleyin: virgülü bir basamak sola kaydırmak yeter. %5 bunun yarısı, %20 iki katı, %15 ise ikisinin toplamıdır. Bir de takas hilesi vardır: 8’in %50’si ile 50’nin %8’i aynı sayıdır (4), hangisi kolaysa onu hesaplayın. Faizli borçta yüzde nasıl işler, kredi hesaplama aracında taksit taksit görebilirsiniz.
Bir sayı diğerinin yüzde kaçıdır?
Parçayı bütüne bölüp 100 ile çarpın. “-nin” ekinden önceki sayı bütündür ve bölenin yerine geçer. Sınavda 36 sorudan 27’sini doğru yapan bir öğrenci 27 ÷ 36 × 100 = %75 başarı elde etmiştir. Bütün sıfırsa hesap tanımsızdır ve araç sonsuz yazmak yerine bunu söyler.
Aynı mantıkla bütünü de bulabilirsiniz: 30 sayısı bir sayının %20’siyse sayı 30 ÷ 20 × 100 = 150’dir. Aracın “Bütünü bul” sekmesi bu işlemi yapar.
Yüzde artış ve azalış nasıl hesaplanır?
Değişim her zaman eski değere göre ölçülür: yeni değerden eskiyi çıkarın, eskiye bölün, 100 ile çarpın. Sonuç pozitifse artış, negatifse azalıştır.
- Fark: 12,50 − 10 = 2,50.
- Eski fiyata bölün: 2,50 ÷ 10 = 0,25, yani %25 artış.
- Fiyat 10 TL’ye dönerse taban artık 12,50’dir: −2,50 ÷ 12,50 = −0,20, yani %20 azalış.
Eski değer sıfırsa yüzde değişim tanımsızdır: 0’dan 50’ye çıkmak “sonsuz artış” değil, 50 birim artıştır. Eski değer negatifse (zarardan zarara geçiş gibi) araç mutlak değere böler; finans raporları bu durumda yüzde vermek yerine “anlamlı değil” yazmayı tercih eder.
Yüzde ekleme ve çıkarma: KDV örneği
Bir tutara yüzde eklemek için (1 + yüzde ÷ 100) ile çarpın. KDV hariç 1.000 TL’ye %20 KDV eklemek 1.000 × 1,20 = 1.200 TL eder. Tersi, yani KDV dahil fiyattan KDV’siz fiyata dönmek, ters işlemdir: 1.200 ÷ 1,20 = 1.000. Aracın “Dahilden ayır” seçeneği bunu yapar. Oranlara göre sonuçlar:
| KDV oranı | 1.000 TL dahil | KDV | 2.500 TL dahil | KDV |
|---|---|---|---|---|
| %1 | 1.010,00 TL | 10,00 TL | 2.525,00 TL | 25,00 TL |
| %10 | 1.100,00 TL | 100,00 TL | 2.750,00 TL | 250,00 TL |
| %20 | 1.200,00 TL | 200,00 TL | 3.000,00 TL | 500,00 TL |
Kaynak: hesaplanmıştır, tutar × (1 + oran ÷ 100). Güncel KDV oranları için KDV hesaplama sayfasına bakın.
En sık yapılan hata, KDV dahil fiyattan %20’yi doğrudan düşmektir. 1.200 TL’nin %20’si 240’tır ve 960 bulursunuz; oysa KDV tutarı 200 TL’dir, çünkü %20 matrahın üzerine eklenmiştir, dahil fiyatın değil. Ters işlemde bölün, çıkarmayın.
Sık kullanılan yüzdeler tablosu
Satırdaki yüzdeyi, sütundaki sayıya uygulayın. Değerler iki ondalığa yuvarlanmıştır.
| Yüzde | 50 sayısının | 200 sayısının | 1.000 sayısının | 2.500 sayısının |
|---|---|---|---|---|
| %1 | 0,5 | 2 | 10 | 25 |
| %5 | 2,5 | 10 | 50 | 125 |
| %10 | 5 | 20 | 100 | 250 |
| %15 | 7,5 | 30 | 150 | 375 |
| %18 | 9 | 36 | 180 | 450 |
| %20 | 10 | 40 | 200 | 500 |
| %25 | 12,5 | 50 | 250 | 625 |
| %50 | 25 | 100 | 500 | 1.250 |
Kaynak: hesaplanmıştır, X ÷ 100 × Y.
%50 düşüş neden %100 artışla telafi edilir?
Aynı yüzdeli artış ve azalış birbirini götürmez, çünkü her biri farklı bir tabana göre hesaplanır. 100 TL’den 50 TL’ye düşen bir fiyat %50 kaybetmiştir; 100’e dönmesi için 50’lik tabanın üzerine 50 eklenmelidir, bu da %100’dür.
| Değişim | Düşüşten sonra geri dönmek için artış | Artıştan sonra geri dönmek için düşüş |
|---|---|---|
| %10 | %11,1 | %9,1 |
| %20 | %25 | %16,7 |
| %25 | %33,3 | %20 |
| %33,33 | %50 | %25 |
| %50 | %100 | %33,3 |
| %75 | %300 | %42,9 |
Kaynak: hesaplanmıştır; telafi = X ÷ (100 − X), geri alma = X ÷ (100 + X).
Yüzde ile yüzde puanı
Değişen şey kendisi bir yüzdeyse, örneğin faiz oranı ya da işsizlik oranı, iki farklı anlatım vardır. Oran %40’tan %45’e çıkarsa artış 5 yüzde puanıdır; göreli olarak ise (45 − 40) ÷ 40 = %12,5 artış olur. İkisi de doğrudur, ama “faiz %5 arttı” cümlesi hangisini kastettiğini söylemez. Merkez bankaları ve istatistik kurumları iki oran arasındaki farkı puanla, göreli değişimi yüzdeyle anlatır. Bir puanın yüzde biri bir baz puandır.
Sık yapılan hatalar
- İndirimi aynı yüzdeyle geri almak. %20 indirimli ürün 480 TL ise eski fiyat 480 ÷ 0,80 = 600 TL’dir, 480 × 1,20 = 576 değil. Kalan orana bölün.
- Yanlış taban. Eski değer her zaman paydadır. Örnekteki 10 TL’den 12,50 TL’ye zammı yeni değere bölerseniz %25 yerine %20 bulursunuz.
- Ardışık yüzdeleri toplamak. %20 zam ve ardından bir %20 zam 1,2 × 1,2 = 1,44’tür: %40 değil, %44 artış.
- Farklı büyüklükteki grupların yüzdesinin ortalamasını almak. 10 sınavın %90’ı ile 30 sınavın %50’si toplamda 24/40 = %60’tır, ortalama gibi görünen %70 değil.
Sık sorulan sorular
Hesap makinesinde yüzde nasıl hesaplanır?
Sayıyı yazın, çarpın, yüzdeyi yazın, 100’e bölün. 80’in %15’i için 80 × 15 ÷ 100 = 12. Birçok telefonda % tuşu vardır, ama modele göre farklı çalışır; uzun yol daha güvenlidir.
Yüzde değişim ile yüzde fark aynı şey midir?
Hayır. Yüzde değişimin bir yönü vardır (eski ve yeni değer). Yüzde fark ise “önce-sonra” olmayan iki değeri, örneğin iki mağazanın fiyatını kıyaslar ve farkı ortalamalarına böler. Araç ikisini birlikte gösterir: 1,60 ile 2 TL için değişim %25, yüzde fark ise 0,40 ÷ 1,80 = %22,22’dir.
Yüzde 100’ü geçebilir mi?
Geçebilir. 40’ın %150’si 60’tır ve üç katına çıkan bir fiyat %200 artmıştır. Yalnızca bir bütünün payı (sınav puanı gibi) %100’ü aşamaz.
Yüzde işareti sayının önüne mi sonuna mı yazılır?
Türkçede yüzde işareti sayının önüne yazılır (%20), bu sayfa da öyle yazar. Uluslararası ölçü birimi kuralları (NIST SP 811) teknik metinlerde sayıdan sonra boşluklu yazımı (20 %) önerir; günlük yazıda ikisi de anlaşılır.
Kaynaklar
Son gözden geçirme: 9 Kasım 2026. Sayfadaki diğer tüm rakamlar gösterilen formüllerle hesaplanmıştır. Yalnızca bilgi amaçlıdır; mali tavsiye değildir.
İlgili araçlar